Cách Chọn Sầu Riêng Ngon, Cơm Vàng, Không Bị Sượng

Sầu riêng là loại quả "hên xui" nhất khi mua: vỏ gai dày che kín phần cơm, bổ ra mới biết cơm vàng béo hay sượng cứng, hạt lép hay hạt to. Không có mẹo nào đúng tuyệt đối, nhưng kết hợp nhiều dấu hiệu bên ngoài sẽ giúp bạn giảm đáng kể rủi ro. Bài viết này hướng dẫn cách chọn sầu riêng từng bước, cách nhận biết quả chín cây, chọn cơm tách sẵn, bảo quản và những sai lầm hay gặp.

Chọn giống trước, chọn quả sau

Mỗi giống cho một kiểu cơm khác nhau. Biết mình thích vị nào sẽ giúp bạn chọn đúng ngay từ đầu:

Giống	Cơm	Mùi vị	Hợp với ai
Ri6	Vàng đậm, dày, hạt thường lép	Béo ngọt, thơm vừa	Người thích vị béo đậm, phổ biến nhất
Monthong (Dona)	Vàng nhạt, rất dày, ít xơ	Ngọt thanh, mùi nhẹ	Người mới ăn, không thích mùi nồng
Musang King	Vàng đậm, mịn	Béo, có hậu đắng nhẹ	Người muốn thử dòng cao cấp
Giống truyền thống (khổ qua xanh, chuồng bò…)	Cơm mỏng hơn, hạt có thể to	Mùi rất đậm	Người "mê mùi" sầu riêng

Nếu chưa biết chọn gì, Ri6 là lựa chọn an toàn vì dễ ăn và dễ mua.

Ri6 và sầu riêng Cái Mơn: vài điều nên biết

• Ri6 là giống xuất hiện vào cuối thập niên 1990, gắn với xã Bình Hòa Phước, huyện Long Hồ (Vĩnh Long) và được đặt theo tên người có công phát hiện, ông Sáu Ri. Theo Bộ Công Thương, cơm Ri6 vàng đẹp, ráo, không dính tay, vị béo ngọt, thơm vừa; tỷ lệ hạt lép có thể tới khoảng 40%.
• Sầu riêng Cái Mơn (Chợ Lách, Bến Tre cũ) là vùng trồng lâu đời. Bộ Công Thương ghi nhận mưa ở đây thường tập trung vào tháng 7 – 9, khi vụ sầu riêng đã thu hoạch xong, nên cơm ít bị ướt, nhão.

6 bước chọn sầu riêng ngon từ bên ngoài

1. Xem hình dáng và múi

Sờ dọc thân quả: quả có các múi (hộc) nhô rõ, rãnh giữa các múi sâu thường nhiều cơm. Ưu tiên quả có 4 – 5 múi đều nhau. Quả tròn trơn, múi lép hoặc méo lệch nhiều thì phần lép thường ít cơm.

2. Nhìn gai

Quả đã già có gai to, nở đều, đầu gai hơi tù, khoảng cách giữa các gai rộng hơn. Gai nhỏ, nhọn, mọc dày sát nhau thường là quả còn non.

3. Kiểm tra cuống

Cuống to, chắc, còn tươi là quả mới cắt. Cuống khô quắt, thâm đen, mềm úng là quả để lâu. Hãy cảnh giác với quả bị cắt cuống sát gốc, vì người bán có thể làm vậy để giấu độ tươi.

4. Ngửi mùi

Ngửi ở cuống và rãnh giữa các múi. Quả chín có mùi thơm rõ. Vỏ đã ngả màu mà gần như không có mùi là dấu hiệu quả cắt non. Ngược lại, mùi chua, mùi rượu lên men là quả đã chín quá.

5. Gõ nghe tiếng

Dùng sống dao hoặc đốt ngón tay gõ vào thân quả. Tiếng "bộp bộp" trầm, hơi rỗng cho thấy cơm đã mềm, tách khỏi vỏ. Tiếng "cạch cạch" đặc, chắc thường là quả chưa chín tới. Mẹo này cần chút kinh nghiệm, nên gõ thử vài quả để so sánh.

6. Quan sát vết nứt

Quả nứt nhẹ ở rãnh múi là đã chín, nên ăn ngay trong ngày. Nếu chưa ăn liền, chọn quả có đủ dấu hiệu chín nhưng chưa nứt. Tránh quả nứt toác, chảy nước hoặc có kiến, ruồi bu.

Sầu riêng chín cây và chín ép khác nhau thế nào?

Sầu riêng chín cây là quả được để đủ già trên cây rồi mới thu hoặc tự rụng. Quả cắt non rồi xử lý cho nhanh chín thường kém thơm, cơm nhạt và dễ sượng.

Dấu hiệu	Chín cây	Cắt non, chín ép
Mùi	Thơm rõ, tự nhiên	Nhạt hoặc gần như không mùi
Gai	Nở to, đầu tù	Nhỏ, nhọn, mọc dày
Tiếng gõ	Trầm, hơi rỗng	Đặc, chắc
Cơm	Vàng đều, mềm béo	Vàng không đều, có chỗ cứng

Lưu ý trung thực: nhiều dấu hiệu xử lý rất khó thấy bằng mắt thường. Cách giảm rủi ro tốt nhất là mua ở nơi cho xem cơm hoặc có chính sách đổi khi quả sượng, hư.

Sầu riêng sượng, nhão: vì sao và nhận biết thế nào?

• Sượng: một phần hoặc cả múi cơm cứng, màu nhạt, không mềm dù quả đã chín. Hiện tượng này thường liên quan đến thời tiết (mưa nhiều gần lúc thu hoạch), chế độ chăm sóc hoặc thu hoạch chưa đủ độ già. Sượng rất khó nhận ra từ bên ngoài.
• Nhão: cơm chảy, mùi gắt, thường do quả chín quá hoặc để lâu ngày.

Vì không thể chắc chắn tuyệt đối từ bên ngoài, khi mua nguyên quả hãy hỏi trước người bán có bổ thử hoặc đổi quả nếu sượng không.

Cách chọn cơm sầu riêng tách sẵn

Mua cơm tách sẵn đắt hơn tính theo kg, nhưng bạn thấy được chất lượng thật và không phải trả tiền cho vỏ, hạt. Khi chọn:

• Cơm vàng đều, ráo mặt, múi căng, không chảy nước.
• Không có đốm thâm, phần trắng cứng (dấu hiệu sượng) hay mùi chua.
• Hộp được giữ lạnh, ghi rõ ngày tách.

Mua bao nhiêu là đủ?

Phần cơm ăn được chỉ chiếm một phần nhỏ trọng lượng quả, phần lớn là vỏ và hạt. Vì vậy một quả 2 – 3 kg thường chỉ đủ cho khoảng 3 – 5 người ăn thử tráng miệng. Nếu nhà ít người hoặc chỉ muốn ăn thử một giống mới, mua cơm tách sẵn hoặc nửa quả sẽ tiết kiệm hơn.

Vì sao giá sầu riêng lúc rẻ, lúc đắt?

Giá sầu riêng biến động mạnh trong năm. Các yếu tố chính:

• Mùa vụ: chính vụ hàng nhiều, giá dễ chịu; trái vụ hoặc giáp vụ giá cao hơn hẳn.
• Giống: Musang King và các dòng cao cấp đắt hơn Ri6, Monthong.
• Nhu cầu xuất khẩu: khi thương lái thu mua nhiều để xuất khẩu, giá trong nước cũng tăng.
• Cách bán: cơm tách sẵn, quả đã tuyển chọn kỹ hoặc có đổi trả thường cao hơn hàng xô.

Nếu thấy giá rẻ bất thường so với mặt bằng, hãy kiểm tra kỹ độ già, cuống và hỏi rõ có được bổ thử không.

Mùa sầu riêng

Sầu riêng có gần như quanh năm nhờ nhiều vùng trồng và kỹ thuật làm trái nghịch vụ. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang (dẫn trên VnExpress), từ tháng 3 đến tháng 5 là giai đoạn sầu riêng các tỉnh miền Tây vào chính vụ, sản lượng tăng và giá thường giảm. Vùng Tây Nguyên thu hoạch muộn hơn, nên nửa cuối năm hàng chủ yếu đến từ đó. Mua đúng chính vụ của vùng trồng giúp bạn dễ gặp quả chín cây với giá tốt hơn. Xem thêm lịch mùa vụ trái cây miền Tây để biết loại nào đang vào mùa.

Cách tách và bảo quản sầu riêng

Tách vỏ an toàn: đeo găng dày hoặc lót khăn, tìm đường rãnh ít gai giữa các múi, rạch một đoạn ngắn bằng dao chắc rồi dùng tay banh hai mép vỏ, lấy từng múi cơm ra.

• Nguyên quả chưa bổ: để nơi thoáng mát, ăn trong 1 – 2 ngày sau khi chín. Không bọc kín trong túi nilon.
• Cơm đã tách: cho vào hộp đậy thật kín, để ngăn mát và ăn trong 1 – 2 ngày. Hộp kín giúp tủ lạnh không ám mùi.
• Cấp đông: cơm để ngăn đá dùng được vài tháng, ăn hơi đông như kem hoặc xay sinh tố.

Xem thêm cách bảo quản trái cây tươi lâu trong tủ lạnh.

Sai lầm hay gặp khi mua sầu riêng

• Chỉ nhìn màu vỏ: màu vỏ khác nhau theo giống, không phải thước đo độ chín đáng tin.
• Chọn quả to nhất: quả to chưa chắc nhiều cơm; số múi và độ nhô của múi quan trọng hơn.
• Mua quả nứt toác vì giá rẻ: cơm dễ nhão, nhiễm bẩn.
• Để sầu riêng chung với thực phẩm khác: mùi ám rất lâu, nên luôn dùng hộp kín.

Lưu ý sức khỏe khi ăn sầu riêng

Sầu riêng nhiều năng lượng cỡ nào?

Theo cơ sở dữ liệu FoodData Central của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), tính trên 100 g cơm sầu riêng (phần ăn được, đã làm tròn):

Thành phần	Sầu riêng (100 g)	Để so sánh: xoài chín (100 g)
Năng lượng	Khoảng 147 kcal	Khoảng 60 kcal
Carbohydrate	Khoảng 27 g	Khoảng 15 g
Chất béo	Khoảng 5,3 g	Khoảng 0,4 g
Chất xơ	Khoảng 3,8 g	Khoảng 1,6 g
Kali	Khoảng 436 mg	Khoảng 168 mg
Vitamin C	Khoảng 20 mg	Khoảng 36 mg

Nói cách khác, cùng 100 g, sầu riêng có năng lượng gấp khoảng 2,5 lần xoài chín và nhiều kali. Vì vậy nên ăn vừa phải. Người đang kiểm soát cân nặng, đường huyết, người được bác sĩ dặn hạn chế kali hoặc có bệnh lý nền nên hỏi ý kiến bác sĩ về lượng phù hợp.

Ăn sầu riêng cùng rượu bia

Nhiều người truyền tai nhau không nên ăn sầu riêng khi uống rượu bia. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Food Chemistry (2009) cho thấy chiết xuất sầu riêng giàu hợp chất lưu huỳnh ức chế enzyme aldehyde dehydrogenase (ALDH) của nấm men tới khoảng 70% trong ống nghiệm. ALDH là enzyme giúp cơ thể xử lý sản phẩm chuyển hóa của rượu, nên kết quả này gợi ý lý do một số người thấy khó chịu khi ăn sầu riêng cùng rượu.

Cần hiểu đúng mức độ: đây là thí nghiệm trong phòng lab, chính các tác giả cũng nêu rằng cơ sở khoa học của tác hại khi ăn sầu riêng cùng rượu chưa được xác lập trên người. Dù vậy, cách thận trọng là không ăn sầu riêng cùng lúc với rượu bia, nhất là người có bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc; khi cần, hãy hỏi bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Sầu riêng mua về chưa chín có tự chín được không?
Quả đã đủ già có thể chín thêm sau 1 – 3 ngày ở nhiệt độ phòng, nơi thoáng. Quả cắt quá non thì dù để lâu cũng khó ngon, cơm thường nhạt và dễ sượng.

Tay bị ám mùi sầu riêng thì làm sao?
Rửa tay bằng xà phòng, sau đó có thể rửa thêm với nước pha chút muối hoặc chà bằng vỏ chanh để mùi dịu bớt.

Mang sầu riêng lên xe khách, máy bay được không?
Nhiều hãng xe, hãng bay và khách sạn hạn chế hoặc không nhận sầu riêng vì mùi nồng. Bạn nên hỏi trước và đóng hộp kín nhiều lớp nếu được phép.

Hạt sầu riêng có ăn được không?
Không nên ăn hạt sống. Ở một số nơi, hạt được luộc hoặc nướng chín để ăn, nhưng nếu không quen thì tốt nhất bỏ đi.

Gợi ý trái cây miền Tây tại REAL FRUITS

Hiện REAL FRUITS chưa bán sầu riêng. Nếu bạn đang tìm đặc sản miền Tây có vị đậm đà, có thể thử măng cụt chua ngọt thanh mát, bòn bon múi trắng trong ngọt hậu, hoặc chôm chôm tróc cơm tách hạt dễ ăn. Xem toàn bộ trái cây tươi đang có, hoặc nhắn Zalo / Messenger để được tư vấn chọn quả và giao tận nơi.

Nguồn tham khảo

Các thông tin trong bài được đối chiếu với những nguồn dưới đây. Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

• Sầu riêng giảm giá mạnh (dẫn Sở NN&PTNT Tiền Giang về chính vụ) – VnExpress, 3/2023
• Đặc sản trái sầu riêng Ri6 của Việt Nam – Bộ Công Thương
• Inhibition of aldehyde dehydrogenase enzyme by durian fruit extract – Food Chemistry 117(2), 2009 (tóm tắt, Postharvest Technology Innovation Center)
• FoodData Central: Durian, raw or frozen (FDC ID 168192); Mangos, raw (FDC ID 169910) – U.S. Department of Agriculture (USDA)